Rehber
Doomscrolling nedir, neden olur, neler yardımcı olur?
Yazan: Paul Green · Güncelleme: 21 Kasım 2026
Doomscrolling, telefonda ya da bilgisayarda kötü haberleri, artık yeni bir şey öğrenmediğin hâlde okumaya devam etmektir. Çoğu zaman gece geç saatlerde olur. Tek bir başlığa bakmak için bir uygulamayı açarsın ve gece yarısı hâlâ okuyor olursun.
Büyük platformlar, okumaya devam etmen için tasarlanıyor. Avrupa Komisyonu bunu TikTok, Instagram ve Facebook için ön bulgu olarak tespit etti 11 13. Haberlerde bu etki daha da güçlü. İnsanlar kötü haberlere iyi haberlerden daha çok dikkat ediyor ve reklamla finanse edilen akışlar, kullanıcı ne kadar uzun kalırsa o kadar çok kazanıyor. Yoğun haber tüketimi stres ve daha kötü uykuyla ilişkilendiriliyor, ancak çalışmaların çoğu neyin neden, neyin sonuç olduğunu gösteremiyor. lowbrowse'un yanıt aradığı soru şu: Doomscrolling'i bırakıp yine de haberdar kalmak mümkün mü?
Doomscrolling nedir?
Doomscrolling, olumsuz haberleri ya da paylaşımları ekranda kontrol edemeden okumaktır. Merriam-Webster sözlüğü "doomscroller" kelimesini, özellikle haberler olmak üzere, insanı üzgün, kaygılı ya da öfkeli hissettiren içeriklere fazla zaman ayıran kişi olarak tanımlıyor 1. Normalde ne olduğunu öğrendiğinde haber okumayı bırakırsın. Ama birçok platform seni ekranda tutmak için tasarlanıyor. Bu yüzden doomscrolling çoğu zaman bu noktanın çok ötesine geçiyor.
Kelime nereden geliyor?
Kelime, İngilizce "doom" (felaket, kıyamet) ve "scrolling" (ekranı kaydırma) sözcüklerinden oluşuyor. Quartz muhabiri Karen Ho, kelimeyi ilk kez Ekim 2018'de bir tweette gördüğünü söyledi 2. Kelime, pandeminin başladığı Mart 2020'de yaygınlaştı. Ho o dönemde her gece takipçilerine telefonu bırakıp uyumalarını hatırlatıyordu 2. Merriam-Webster, "doomscroll" kelimesini Eylül 2023'te 690 yeni madde arasında sözlüğüne ekledi 1.
İnsanlar neden doomscrolling yapar?
Psikologlar, kötü haberlere daha fazla ağırlık verme eğilimine olumsuzluk yanlılığı (negativity bias) diyor. 2001 tarihli bir derleme, bu eğilimi geri bildirimden ilk izlenimlere kadar pek çok alanda buldu 4. 2019'da yapılan bir çalışma, 17 ülkeden 1.000'den fazla kişinin haber videolarına verdiği bedensel tepkileri ölçtü. Katılımcılar ortalamada olumsuz haberlere daha güçlü tepki verdi, ancak kişiler arasında büyük farklar vardı 5. Yaygın açıklama şu: Tehlikeyi erken fark etmek, insanın hayatta kalmasına yardım etti.
Olumsuz başlıklar daha çok tıklanıyor da. Araştırmacılar, haber sitesi Upworthy'nin 2012 ile 2015 arasında test ettiği 105.000 başlık versiyonunu inceledi 3. Ortalama uzunluktaki bir başlıkta her ek olumsuz kelime, tıklanma oranını %2,3 artırdı 3. Olumlu kelimeler ise oranı düşürdü 3. Sakin bir haber uygulaması için bu pek iyi bir başlangıç noktası değil.
Bazı insanlar daha az kaygılanmak için haberlere bakıyor. Texas Tech Üniversitesi'nden araştırmacılar, sakinleşmek için sürekli güncellemelere bakan ve bu sırada haberlere daha da çok kapılan yoğun haber okurlarını tanımladı 6.
Akışın tasarımı da büyük rol oynuyor. Aza Raskin, insanlar "sonraki sayfa"ya tıklamak zorunda kalmasın diye 2006'da sonsuz kaydırmayı (infinite scroll) geliştirdi 10. Raskin o zamandan beri, bu özelliğin nasıl kullanılır hâle geldiğine pişman olduğunu söylüyor 10. Ulm Üniversitesi'nden araştırmacılar, sonsuz kaydırmanın kullanıcılara bir döngüye takılmış gibi hissettirdiğini ve sonrasında çoğu zaman pişmanlık bıraktığını bildirdi 9. Akış sık sık kumar makinesine benzetiliyor. Bu benzetme şimdiye kadar test edilmedi. Sosyal medyada ödül öğrenmesi üzerine yapılan çalışmalar, kaydırmayı değil paylaşımları ve beğenileri inceledi 7.
Sonsuz akıştan kim kazanıyor?
Büyük akışların çoğu reklamla finanse ediliyor ve reklam geliri, ekranda geçirilen süreyle birlikte artıyor. Meta, 2025 yılı için 196,2 milyar ABD doları reklam geliri açıkladı. Bu, 201,0 milyar dolarlık toplam gelirin %97,6'sı 12. Meta'nın uygulamalarını Aralık 2025'te her gün 3,58 milyar kişi kullandı 12. Haber kuruluşları da benzer bir teşvikle karşı karşıya. %2,3'lük tıklama etkisi bir yayıncının başlıklarında ölçüldü 3.
Avrupa Komisyonu artık bu tasarımı hukuki bir mesele olarak ele alıyor. Komisyon 6 Şubat 2026'da, TikTok'un Dijital Hizmetler Yasası'nı (DSA) ihlal ettiğine dair ön bulgularını açıkladı. Konu sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, anlık bildirimler ve öneri sistemiydi. Komisyona göre bu özellikler kullanıcıları bir tür otomatik pilota sokabiliyor 11. Komisyon 10 Temmuz 2026'da Instagram ve Facebook için de aynı ön sonuca vardı 13. Meta'nın otomatik oynatmayı ve sonsuz kaydırmayı varsayılan olarak kapatması, ekran molaları eklemesi ve önerilerini etkileşime daha az odaklaması gerektiğini söyledi 13. Komisyon ayrıca Meta'nın süre yönetimi araçlarının kolayca kapatılabildiğini belirtti 13. 6 Kasım 2026'da ise TikTok'un "For You" akışının kullanıcıları benzer içeriklerden oluşan bir "tavşan deliğine" çektiğine dair ön bulgu açıkladı 25. Bu bulguların hiçbiri kesin değil. Doğrulanmış bir ihlal, dünya çapındaki yıllık cironun %6'sına kadar para cezasına yol açabilir 13.
Komisyon 11 Kasım 2026'da ayrıca Dijital Adalet Yasası'nı (Digital Fairness Act) önerdi 16. Öneriye göre tüketiciler, aşırı harcamaya yönelten bağımlılık yapıcı tasarım özelliklerini kapatabilecek, örneğin sürekli tekrarlanan uyarıları 16. Yasa kaydırmayı değil harcamayı hedefliyor ve henüz yürürlükte değil.
Doomscrolling beyne ve bedene ne yapar?
Doomscrolling'in beyinde neye yol açtığını ölçen bir çalışma bulamadık. Ancak araştırmalar yoğun haber tüketimini stres, daha kötü uyku ve kaygıyla ilişkilendiriyor. Bu araştırmaların çoğu bir neden-sonuç ilişkisini değil, bir bağlantıyı gösteriyor.
2013'teki Boston Maratonu saldırısının ardından araştırmacılar ABD'de 4.675 yetişkinle anket yaptı. Haberleri günde altı saat ya da daha uzun süre takip edenler, olay yerinde bulunanlardan daha fazla akut stres bildirdi 17.
2022'de ABD'de 1.100 yetişkinle yapılan bir anket, katılımcıların %16,5'inin, yazarların tanımına göre ciddi derecede sorunlu bir haber tüketimine sahip olduğunu buldu 6. Bu grubun %73,6'sı sık sık ruhsal sıkıntı yaşadığını bildirdi, diğer katılımcılarda bu oran %8'di 6. 2024'teki bir takip çalışması ölçüm yöntemini doğruladı, ancak ciddi grubu daha küçük buldu: örneklemin %7,5'i 18.
Haziran 2025'te ABD'de 2.007 yetişkinle yapılan bir ankette katılımcıların %38'i, yatmadan önce telefonda haber okumanın uykularını kötüleştirdiğini söyledi 19. 18-24 yaş grubunda bu oran %46'ydı 19. Aralık 2025'te yayımlanan bir çalışma, doomscrolling'i daha düşük uyku kalitesiyle ilişkilendirdi 20. İran ve ABD'de 800 üniversite öğrencisiyle yapılan 2024 tarihli bir çalışma ise onu varoluşsal kaygıyla ilişkilendirdi 21.
2026 tarihli bir derleme, doomscrolling üzerine yapılan araştırmaların çoğunun tek seferlik anketlere dayandığını tespit etti. Bu anketlerde insanlar kendilerini nasıl hissettiklerini bildiriyor 8. Doomscrolling'in beyni yeniden programladığı ya da dopamin salgılattığı yönündeki iddialar, bu çalışmaların şimdiye kadar ölçtüklerinin ötesine geçiyor.
Haberler seni çok yıpratıyorsa, güvendiğin biriyle ya da bir uzmanla konuş. Acil bir durumda 112'yi ara. TelefonSeelsorge ücretsiz ve günün her saati ulaşılabilir, ancak yalnızca Almanca hizmet veriyor: 0800 111 0 111 26. Muslimisches SeelsorgeTelefon (MuTeS), inancı ne olursa olsun herkese açık ve 030 443 509 821 numarasından günün her saati ulaşılabiliyor. Türkçe görüşme önceden ayarlanarak mümkün 27.
Doomscrolling ve haberlerden kaçınma
Pek çok kişi aynı baskıya haberleri tamamen kapatarak tepki veriyor. Ocak 2026'da Almanya'daki yetişkin internet kullanıcılarının %72'si haberlerden en azından ara sıra kaçındığını, %15'i ise bunu sık sık yaptığını söyledi 22. 48 pazarın genelinde haberlerden bazen ya da sık sık kaçınanların oranı %42'ydi. 2017'de bu oran %29'du 23. 2025'te haberlerden kaçınanların %39'u haberlerin ruh hâlini olumsuz etkilediğini, %31'i ise haberlerin miktarından bıktığını söyledi 24. Anketlerin test etmediği kendi yorumumuz şu: Pek çok insan, çok fazla haber ile hiç haber arasında gidip geliyor.
Uygulama engelleyiciler işe yarar mı?
Araştırmalar evet diyor. 2025'teki bir çalışmada 467 kişi iki hafta boyunca telefonlarında mobil interneti engelledi 14. Ekran süreleri günde 314 dakikadan 161 dakikaya düştü. İyi oluşları, ruh sağlıkları ve dikkatleri de iyileşti 14.
Ancak bir akışı tamamen bırakmanın bir bedeli var. 2020'deki bir çalışmada Facebook'u dört hafta boyunca devre dışı bırakan kişiler kendilerini daha iyi hissettiğini bildirdi, ama haberler hakkında daha az şey biliyorlardı 15. Bir engelleyici akışı ortadan kaldırır, ama akışın taşıdığı bilginin yerini doldurmaz.
Doomscrolling nasıl bırakılır?
Bu adımlar yukarıdaki araştırmalardan çıkıyor, ancak çoğu doğrudan doomscrolling üzerinde test edilmedi.
- Haberleri, her bildirim geldiğinde ya da boş bir an yakaladığında değil, günün belirli bir saatinde oku.
- Yatmadan önceki bir saati habersiz geçir. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM), uyumadan 30 ila 60 dakika önce telefon ve tablet kullanmamayı öneriyor 19.
- Haber uygulamalarının anlık bildirimlerini kapat. Avrupa Komisyonu bildirimleri, kompulsif kullanımla bağlantılı özellikler arasında saydı 11.
- Akış seni bırakmıyorsa bir engelleyici kullan. 2025'teki çalışma iki hafta içinde belirgin faydalar buldu 14.
- Haberlerini bunun yerine nereden alacağına karar ver. Her gün belli bir noktada biten bir kaynakişine yarar.
lowbrowse nasıl tasarlandı?
lowbrowse her gün, bir önceki günü anlatan tek bir bülten yayımlıyor. Bülten kısa bir kart destesinden oluşuyor ve son kartla birlikte bitiyor. Uygulamada reklam, etkileşim algoritması ya da sonsuz akış yok.
lowbrowse'u okurlar finanse ediyor, bu yüzden uzun bir oturum bize daha fazla kazandırmıyor. Kimsenin uygulamada ne kadar zaman geçirdiğini ölçmüyoruz. Amacımız, bülteni birkaç dakikada okuyup kendini bilgilenmiş hissetmen. Bunu kaygı ya da stres duymadan yapabiliyorsan, hepimiz kazanmış oluruz.
Kartlardaki her bilgi, birebir alıntısıyla birlikte kaynağına bağlanıyor. Her kart yayımlanmadan önce bir insan tarafından onaylanıyor. Her kartta bir itiraz düğmesi var ve düzeltmeler herkese açık. Sürecin ayrıntıları yöntem sayfasında anlatılıyor.
lowbrowse iyi haberleri ayıklamıyor. Kötü haberler bültende kalıyor. Ama başka platformların ve yayıncıların seni ekranda tutmak için kullandığı "karanlık tasarım" (dark patterns) hilelerinin birçoğunu çıkardık.
Belirli bir sonu olan bir haber formatının doomscrolling'i azaltmaya yardımcı olduğunu düşünüyoruz. Bu fikir henüz bir çalışmayla test edilmedi, bizim tarafımızdan da.
Araştırmaların henüz göstermedikleri
Doomscrolling'in insanları daha kötü hissettirip hissettirmediği ya da zaten kendini kötü hisseden insanların mı daha çok kaydırdığı henüz belli değil. Çalışmaların çoğu bu ikisini birbirinden ayıramıyor 8. Doomscrolling'in beyinde neye yol açtığını ölçen bir çalışma bulamadık.
Sık sorulan sorular
Doomscrolling nedir?
Doomscrolling, telefonda ya da bilgisayarda kötü haberleri veya paylaşımları kontrol edemeden okumaktır ve çoğu zaman gece geç saatlerde olur. Arkasında kötü haberlere daha fazla ağırlık verme eğilimi ve hiç bitmeyen akışlar var.
Doomscrolling ne demek?
Kelime İngilizce "doom" (felaket) ve "scrolling" (kaydırma) sözcüklerinden oluşuyor. Endişe verici haberleri birbiri ardına, bırakamadan okumayı anlatıyor. Merriam-Webster "doomscroll" kelimesini Eylül 2023'te sözlüğüne ekledi.
Neden doomscrolling yapıyorum?
Kötü haberler iyi haberlerden daha çok dikkat çeker ve sürekli güncellemelere bakmak, kontrol sendeymiş gibi hissettirebilir. Sonsuz bir akışta her zaman bir paylaşım daha vardır, bu yüzden durmak için doğal bir an oluşmaz.
Doomscrolling beyne ne yapar?
Araştırmalar doomscrolling'i stres, kaygı ve daha kötü uykuyla ilişkilendiriyor. Bunlar çoğunlukla neden-sonuç değil, bağlantı gösteren anketler. Beyne etkisini doğrudan ölçen bir çalışma bulamadık.
Doomscrolling nasıl bırakılır?
Haberleri belirli bir saatte oku, yatmadan önceki saati habersiz geçir ve haber bildirimlerini kapat. Bu yetmezse bir engelleyici kullan ve haberlerini her gün sonu olan bir kaynaktan al.
Doomscrolling'e karşı hangi uygulama yardımcı olur?
Engelleyiciler ve ekran süresi sınırları akışı durdurur. 2025'teki bir çalışma, mobil interneti engellemenin belirgin faydaları olduğunu buldu. Akış olmadan haberdar kalmak istiyorsan, sonu olan bir haber kaynağına ihtiyacın var. lowbrowse bunun için tasarlandı: Günde bir kez yayımlanan, kontrol edilmiş tek bir bülten, reklamsız ve sonsuz kaydırma olmadan.
Yazar hakkında
Paul Green, lowbrowse'un (lowbrowse.org) kurucusu. lowbrowse, kaynakları doğrulanmış haberler sunan bir AB haber uygulaması ve Berlin'deki lowbrowse media UG tarafından işletiliyor. Paul Green psikolog ya da klinisyen değil. Bu rehber yayımlanmış araştırmaları özetliyor. Her bilgi kaynağına bağlanıyor ve okurlarımızı bu kaynakları kendileri okumaya ve araştırmayı sürdürmeye davet ediyoruz.
Kaynaklar
Tüm kaynaklar bağlantılı. Çalışmaların çoğu İngilizce yayımlandı.
- 1. Merriam-Webster, "doomscroller", and new words for September 2023
- 2. Merriam-Webster, "On 'Doomsurfing' and 'Doomscrolling'"
- 3. Robertson et al., "Negativity drives online news consumption", Nature Human Behaviour, 2023
- 4. Baumeister et al., "Bad Is Stronger Than Good", Review of General Psychology, 2001
- 5. Soroka, Fournier and Nir, "Cross-national evidence of a negativity bias in psychophysiological reactions to news", PNAS, 2019
- 6. McLaughlin, Gotlieb and Mills, "Caught in a Dangerous World: Problematic News Consumption and Its Relationship to Mental and Physical Ill-Being", Health Communication, 2022
- 7. Lindström et al., "A computational reward learning account of social media engagement", Nature Communications, 2021
- 8. Sharpe et al., "The influence of doomscrolling on mental health: a scoping review", Mental Health and Digital Technologies, 2026
- 9. Rixen et al., "The Loop and Reasons to Break It", Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 2023
- 10. NPR Planet Money, "Why infinite scroll's inventor wants to kill his creation", 7 April 2026
- 11. European Commission, preliminary findings on TikTok's addictive design, 6 February 2026
- 12. Meta Platforms, fourth quarter and full year 2025 results, 28 January 2026
- 13. European Commission, preliminary findings on the addictive design of Instagram and Facebook, 10 July 2026
- 14. Castelo et al., randomised trial of blocking mobile internet, PNAS Nexus, 2025
- 15. Allcott et al., "The Welfare Effects of Social Media", American Economic Review, 2020
- 16. European Commission, Digital Fairness Act proposal, COM(2026) 1100, 11 November 2026
- 17. Holman, Garfin and Silver, "Media's role in broadcasting acute stress following the Boston Marathon bombings", PNAS, 2014
- 18. McLaughlin, Gotlieb and Mills, replication study, Health Communication, 2024
- 19. American Academy of Sleep Medicine, Sleep Prioritization Survey, 2025
- 20. "The role of FoMO and nomophobia in explaining the relationship between doomscrolling and poor sleep quality", BMC Psychology, 2025
- 21. Shabahang et al., "Doomscrolling evokes existential anxiety and fosters pessimism about human nature?", Computers in Human Behavior Reports, 2024
- 22. Hans-Bredow-Institut, Reuters Institute Digital News Report 2026: Ergebnisse für Deutschland, June 2026
- 23. Reuters Institute, Digital News Report 2026, June 2026
- 24. Reuters Institute, Digital News Report 2025, figures as reported by Press Gazette
- 25. European Commission, preliminary findings on TikTok's "For You" feed, 6 November 2026
- 26. TelefonSeelsorge Deutschland
- 27. Muslimisches SeelsorgeTelefon (MuTeS), 030 443 509 821. Service details as listed by HfS Berlin, Seelsorge- und Beratungsstellen 2024